gora sw. anny
Geopark "Góra Św. Anny"

Ze względu na wyjątkowe walory geologiczne, 1 czerwca 2010 roku, na terenie Parku Krajobrazowego został utworzony Geopark Góra Św. Anny. Przez obszar geoparku poprowadzono specjalną ścieżkę geologiczną o długości niemal 10 kilometrów. Ścieżka łączy najciekawsze obiekty w parku, a w jej skład wchodzi 11 geostanowisk. Każde stanowisko posiada tablice informacyjne ze szczegółowym opisem okolicznych atrakcji.

geopark gora sw. anny

kliknij w mapkę geoparku aby powiększyć >>

Na czerwono zaznaczona jest granica geoparku w parku krajobrazowym.
Niebieska przerywana linia to ścieżki dydaktyczne w geoparku.
Numerki: 1... 11 oznaczają poszczególne geostanowiska.

Pokonanie całej 10-cio kilometrowej ścieżki zajmuje kilka godzin, na szczęście najbardziej atrakcyjny fragment geoparku znajduje się zaledwie 300 metrów od Bazyliki św. Anny, tuż przy wjeździe do wsi od strony Zdzieszowic. Ta część Geoparku nazwana jest Kamieniołomem nefelinitów (nefelinity to magmowa skała wulkaniczna).

gora sw. anny - rezerwat geologiczny mapa

kliknij w mapę rezerwatu geologicznego aby powiększyć >>



Poniżej na zdjęciu widok z tarasu widokowego na rezerwat geologiczny:

gora sw. anny - geopark


W kamieniołomie nefelinitów znajduje się wiele atrakcji takich jak: kaldera wulkaniczna, słupy wulkaniczne, stożek wulkaniczny, osady piaskowców czy profile wapienia muszlowego. Ścieżki są bardzo profesjonalnie przygotowane, utwardzone, znakomicie i przejrzyście opisane, i zaopatrzone w tablice informacyjne. Wstęp jest całkowicie bezpłatny, a po ścieżkach można przemieszczać się wózkiem lub rowerem, co sprawia że jest dostępny dla wszystkich zainteresowanych. Samochód można również bezpłatnie zaparkować zaledwie 100-200 metrów od geoparku (przy sanktuarium lub domu pielgrzyma).

Kamieniołom nefelinitów z uwagi na skupienie na stosunkowo niewielkim obszarze różnorodnych zjawisk geologicznych, jest jednym z ważniejszych punktów geoturystycznych w Polsce. Obiekt ten umożliwia spojrzenie w przyszłość naszej planety poprzez pryzmat procesów, które kształtowały jej oblicze w przeszłości.


Poniżej opisy i zdjęcia największych atrakcji w rezerwacie geologicznym:
- historia kamieniołomu
- kaldera wulkaniczna
- tufy wulkaniczne
- słupy wulkaniczne
- stożek wulkaniczny


HISTORIA KAMIENIOŁOMU

Już w średniowieczu kamień wapienny i nefelinit (bazalt) były eksploatowane i wykorzystywane przez miejscową ludność w celach budowlanych. Najstarszy kamieniołom wapienia i nefelinitu na Górze Św. Anny pochodzi z 1830 roku. Największa eksploatacja nefelinitu miała miejsce w otoczeniu klasztoru franciszkanów. Nieopodal kaplicy św. Rafała w obecnej Grocie Lurdzkiej Tomasz Spruch otworzył w 1849 r. kamieniołom. Od 1864 r. nefelinit eksploatowali bracia Goedecke, właściciele majątku w Żyrowej. Kolejne kamieniołomy nefelinitu i wapienia zostały założone przez Glińskiego w 1867 r. W tym okresie franciszkanie próbowali zatrzymać dalszą eksploatację, ponieważ zagrażała ona murom klasztoru. W roku 1899 kurii wrocławskiej udało się odkupić kamieniołomy, które działały w najbliższym sąsiedztwie klasztoru, tym samym zatrzymując eksploatację nefelinitu.


gora sw. anny - geopark - kamieniolom


Produkcja wapiennicza na skalę przemysłową rozwinęła się na przełomie XVIII i XIX w. Wydobywaną skałę częściowo wypalano na miejscu i sprzedawano w postaci wapna, jak również dowożono kolejką do portu rzecznego w Zdzieszowicach.

Dzięki odsłonięciom powstałym w wyniku eksploatacji wapieni i nefelinitów Góra Św. Anny była wielokrotnie obiektem badań geologicznych. Wyniki tych badań przyczyniły się do objęcia stożka tufu wulkanicznego ochroną prawną przez niemieckich geologów. W 1957 r. układ skał ze stożkiem tufu wulkanicznego, ponownie objęto ochroną prawną w formie pomnik przyrody.


geopark gora sw. anny

W 1971 r. w części dawnego kamieniołomu nefelinitu i wapienia, utworzony został rezerwat przyrody pod nazwą „Góra Św. Anny”.



KALDERA WULKANICZNA

Annogórski wulkan powstał 27 milionów lat temu. W tym okresie skały triasowe przykrywała kilkudziesięciometrowa warstwa skał z okresu kredy – piaskowce i margle, na których spoczywała podstawa wulkanu. Magma tworząc się na głębokości około 50 km migrowała do leżącej płytko pod wulkanem komory magmowej, skąd przewodem wulkanicznym podążała w postaci płynnej lawy do krateru.

Wypływom lawy mającej tu ok. 1100 stopni Celsjusza towarzyszyło wyrzucanie w powietrze popiołu wulkanicznego (tuf) oraz ostrokrawędzistych kawałków zastygniętego już nefelinitu wyrwanych przez eksplozję ze ścian krateru.

Po opadnięciu taki wymieszany materiał nosi nazwę brekcji tufowo-lawowej. Tworzący się stożek wulkaniczny złożony był więc z naprzemianległych warstw lawy i brekcji, podobnie jak dzisiejszy Wezuwiusz. Po tysiącach lat aktywności, doszło do ponownego gwałtownego wyrzucenia płynnej magmy z komory magmowej na powierzchnię wulkanu. Pusta komora pod ciśnieniem skał otaczających nagle się zawaliła. W konsekwencji tego zapadła się znaczna część stożka stojącego nad komorą. Taka zapadnięta centralna część stożka, tworząca rozległe zagłębienie nazywa się kalderą wulkaniczną.

gora sw. anny- kaldera
Zdjęcie kaldery w geoparku

Dzięki zapadnięciu się stożka wulkanicznego, a wraz z nim niżej ległych skał - na Górze Św. Anny można wciąż oglądać piaskowce i margle, które powstały z osadów dawnego morza kredowego.



TUFY WULKANICZNE

Pierwszym etapem wulkanizmu na Górze Św. Anny było powstanie wulkanu lawowego. Po tysiącach lat aktywności, pusta przestrzeń komory wulkanicznej uległa zapadnięciu. Wówczas to, wielkie bloki nefelinitu, tufu i skał osadowych (trias i kreda), oderwane zostały od poziomu swojego pierwotnego występowania i przesunięte w głąb ziemi, kilkadziesiąt metrów poniżej powierzchni terenu.

gora sw. anny - krater wulkanu
Zdjęcie z tablicy informacyjnej w geoparku

O niezaprzeczalnym istnieniu wulkanu na Górze Św. Anny świadczą obecnie: słupy nefelinitowe odsłonięte w kilku miejscach (odkrywka przy głównych schodach do bazyliki, słupy w najgłębszej części kamieniołomu) oraz licznie spotykany materiał piroklastyczny występujący na zboczach kamieniołomu. Oglądając dokładniej materiał piroklastyczny można dostrzec: fragmenty bomb wulkanicznych, lapilli i drobnych elementów skał osłony komina wulkanicznego.



SŁUPY WULKANICZNE

Wystąpienie termicznego ciosu słupowego w obrębie nefelinitów, to zjawisko naturalne. Regularne pęknięcia powstają w wyniku ochłodzenia gorącej lawy (1100 stopni Celsjusza), która stygnąc kurczy się, a towarzyszące temu procesowi naprężenia inicjują pękanie na podłużne i wielokątne w przekroju słupy. Kolumny takie są prostopadłe do powierzchni stygnięcia.

W obrębie występujących na całej Górze Św. Anny nefelinitów można wyróżnić trzy typy ciosu termicznego:
  a) słupy o małej średnicy
  b) słupy stosunkowo niewielkie
  c) słupy dość grube (20-30 cm), które zapadają pod stałym kątem 30 stopni


gora sw. anny - geopark
Na zdjęciu powyżej - Słupy wulkaniczne


STOŻEK WULKANICZNY


Wulkan wybuchając, wyrzucał w powietrze obłoki pyłu wulkanicznego, którym towarzyszyły większe okruchy lawy krzepnące w powietrzu w postaci bomb i lapilli. Opadający materiał odkładał się na stożkach wulkanu, tworząc tzw. brekcję piroklastyczną. Po zakończeniu aktywności wulkanicznej, stożek wulkanu zaczął ulegać szybkiej erozji. Odsłonięciu uległy masy skalne, leżące pierwotnie około czterdziestu metrów poniżej pierwotnego poziomu gruntu. Wyłoniły się wtedy środkowotriasowe wapienie, najniższa część kaldery, czyli zagłębienia powstałego w wyniku zapadnięcia się stożka wulkanu, a także kanał wulkaniczny łączący wcześniej krater z komorą magmową.

Stożek tufowy w granicach rezerwatu, będący równocześnie pomnikiem przyrody, jest fragmentem zapadliska, które zsunęło się do wnętrza kaldery. Proces erozji trwa nadal. Erozja pochodzenia naturalnego tj. erozja wodna lub wietrzna postępuje w stosunkowo wolnym tempie i jest niemal niezauważalna. Dużo szybsza i groźniejsza jest erozja wynikająca z niekontrolowanego ruchu turystycznego. Wydeptywanie roślinności na stożku powoduje odsłanianie skał bazaltowych i tufu wulkanicznego, a przez to ich szybszą erozję.

gora sw. anny - geopark
Na zdjęciu powyżej - Stożek wulkaniczny



Opis kamieniołomu "Amfiteatr" (ze szczegółowym zdjęciem ściany amfiteatru wraz z opisem wszystkich wyszczególnionych warstw geologicznych) na podstronie:
Amfiteatr ->>